AKTUALNOŚCI
Wystawa "Polskie Karczmy" na terenie Praskiej Giełdy Spożywczej
W budynku biurowca Praskiej Giełdy Spożywczej w Ząbkach można obejrzeć wystawę grafik Romana Mirowskiego zatytułowaną "Polskie Karczmy".
W uroczystej inauguracji tej wystawy w dniu 22 kwietnia 2008 uczestniczyli m.in.: Wicemarszałek Sejmu Jarosław Kalinowski, senator Jerzy Chróścikowski, minister Kazimierz Michał Ujazdowski, burmistrz Ząbek Robert Perkowski, przedstawiciele władz samorządowych i mediów a także - już tradycyjnie - przedstawiciele Mazowieckiej Izby Rolniczej.
Obecna wystawa jest nie tylko istotnym elementem w procesie przywracania pamięci o obiektach ważnych dla historii lokalnej ale także spełnia funkcję edukacyjną dla młodzieży szkolnej. Pokazano na niej kilkadziesiąt grafik przedstawiających dawne karczmy i zajezdnie. Jest tam ukazany m.in. :zajazd z Antolina k.Miechowa z pocz.XIX w., XVIII wieczna karczma z Brzostek k.Jasła, karczma z przełomu XVIII i XIX wieku z Woli Justowskiej, drewniana karczma z 1774 roku z Jeleśni k. Żywca, karczma "Pocieszka" z Kielc, zajazd pocztowy z XVIII w. z Grójca
Obok grafik przedstawiających dawne karczmy i zajazdy zamieszczono obszerne informacje nt. semantyki, architektury i roli karczm w społeczności wiejskiej.
W języku polskim słowa: karczma, zajazd, szynk, austeria, tawerna mają podobne znaczenie. Różni je jedynie pochodzenie: Tawerna - wywodzi się z języka łacińskiego , szynk z niemieckiego - schenken - nalewać, austeria - od włoskiego osteria - jadłodajnia. W Polsce nazwa ta pojawia się w okresie wzmożonych kontaktów z południową Europą. Zajazd - to budynek o funkcji gastronomiczno hotelarskie, odpowiednik współczesnego motelu, karczma - bez przymiotnika zajezdna - oznacza funkcję gastronomiczną. Podano też wyjaśnienie Tadeusza Chrzanowskiego, że słowo "karczma" ma pochodzenie słowiańskie. Brückner wywodzi je od wyrazu "keczag" oznaczającego "dzban", wykazując przy tym, że również w innych językach określenie gospody tworzyło się częstokroć od nazwy naczynia , w którym podawano napoje.
Karczmy zawsze były obiektami o charakterze użytkowym. Nie były dziełem architektów. Budowali je rzemieślnicy szybko i z tanich materiałów.
Podstawowym podziałem obiektów karczemnych jest podział na zajezdne i niezajezdne - pozbawione stanu, czyli stajni dla gości, elementu warunkującego funkcję zajazdu. Ukształtowanie się formy karczmy zajezdnej nastąpiło w okresie kiedy sytuacja polityczna i ekonomiczna pozwoliła naszym przodkom na swobodne podróżowanie własnym środkiem transportu. W XIX wieku kiedy zaczęły funkcjonować instytucje transportu publicznego karczmy zajezdne zostały przemienione na zajazdy pocztowe. W zajazdach pocztowych pasażerowi korzystali tylko z budynku "poczthalterii" o funkcji zbliżonej do karczmy zaś stajnia i wozownia, wchodzące w skład stacji pocztowej dostępne były wyłącznie dla personelu. Pod koniec XIX wieku i w wieku XX wraz z upowszechnianiem się transportu kolejowego zaczęło się rozwijać hotelarstwo.
Najwięcej karczm zbudowano na wsi. W XIX wieku do rzadkości należała wieś nie posiadająca karczmy. Karczma we wsi była obiektem wyjątkowej wagi. Ważniejszy od niej był jedynie kościół.
Ciekawie w pejzaż wiejski wkomponowały się karczmy przydrożne, lokalizowane na "rozstajach", czyli na skrzyżowaniu traktów. Nie tylko wyglądały imponująco, ale przyciągały podróżnych spragnionych odpoczynku i gorącej strawy.
W małych miasteczkach karczma ustępowała kościołowi i ratuszowi, ale lokalizowana była w miejscach centralnych, zazwyczaj przy rynku. W dużych miastach karczmy zajezdne sytuowano zwykle przy wjeździe do miasta, bo tylko tam było dostatecznie dużo miejsca, zaś karczmy bez zajazdu w jego centrum, często po prostu na parterze kamieniczek.
Godnym podkreślenia jest fakt, że karczma pełniła w dawnych wiekach ważną rolę w życiu wsi. Do niej chłopi schodzili się na pogawędki czy narady. W niej urzędował samorząd wiejski i odbywały się sądy. Tam odbywały się przyjęcia po uroczystościach rodzinnych takich jak chrzty, śluby czy pogrzeby. Tam też organizowano potańcówki. Ale znana też była negatywna rola karczmy jako miejsca spożywania dużej ilości trunków i częstych bijatyk.
Stąd karczma była miejscem kojarzonym ze złem, o czym świadczą chociażby funkcjonujące w naszym języku wyrażenia takie jak "awantura karczemna", "słownictwo jak z karczmy" czy przysłowia takie jak: Karczma bez podsienia, człowiek bez sumienia; Kto karczmę za dom obiera w szynku za piecem umiera; Pustki w domu miewa, kto rad w karczmie bywa; W karczmie i łaźni nie znać pana.
W pewnym sensie wystawa "Polskie karczmy" wiąże się z praktyką promowania na terenie Praskiej Giełdy Spożywczej polskich produktów regionalnych, gdyż dawne karczmy były miejscami promocji i zbytu zdrowego pożywienia takiego jak chleb, nabiał, mięso czy wędliny, produkowanego przez mieszkańców na wioski wg miejscowych receptur i zwyczajów.
Mazowiecka Izba Rolnicza © 2005
